4857 Sayılı İş Kanunu — Metin & Atıf/Dayanak Mevzuat

4857 sayılı İş Kanunu; işçi ile işveren arasındaki iş ilişkisini, çalışma şartlarını, ücreti, çalışma sürelerini, izinleri ve iş sözleşmesinin sona ermesini düzenleyen temel kanundur. 22 Mayıs 2003’te kabul edilmiş, 10 Haziran 2003’te yürürlüğe girmiştir.

4. maddedeki istisnalar dışında; bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan işçileri, bunların işverenlerini ve işveren vekillerini, işyerinin faaliyet konusuna bakılmaksızın kapsar. m.1

4. maddeye göre başlıcaları: deniz ve hava taşıma işleri; 50 veya daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işyerleri; aile ekonomisi sınırındaki tarımsal yapı işleri; bir ailenin üyeleri ve 3. dereceye kadar hısımları arasında evlerde yapılan işler; ev hizmetleri; çıraklar (İSG hükümleri saklı); sporcular; rehabilite edilenler ve esnaf işyerlerinde çalışan üç kişi. m.4

Kanun 122 asıl madde ile çeşitli ek ve geçici maddelerden oluşur. Uygulamada en çok başvurulan maddeler bu sayfada sadeleştirilmiş olarak yer alır; tamamı için resmî metne bakılmalıdır.

22 Mayıs 2003 tarihinde kabul edilmiş; 10 Haziran 2003 tarihli ve 25134 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kanun, yürürlüğe girmesinden bu yana birçok kez değiştirilmiştir. En güncel değişiklikler için mevzuat.gov.tr’deki konsolide (güncel) metin esas alınmalıdır.

İşverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartlarını ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir. m.1

Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi denir. m.2

İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren denir. m.2

Bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. Kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle tabi değildir; süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşmeler yazılı yapılır. m.8

İş sözleşmelerine deneme kaydı konulduğunda süre en çok 2 aydır; toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir; işçinin çalıştığı günlerin ücreti ve hakları saklıdır. m.15

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma 41. maddede düzenlenir. Ayrıca zorunlu nedenlerle fazla çalışma m.42, olağanüstü hâllerde fazla çalışma m.43 maddelerindedir.

Yıllık ücretli izin hakkı ve süreleri 53. maddede düzenlenir; uygulama esasları 54-60. maddelerde yer alır. m.53

Hafta tatili ücreti İş Kanunu’nun 46. maddesinde düzenlenir. m.46

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma 44. maddede, bu günlere ilişkin ücret 47. maddede düzenlenir. Tatil günlerinin kendisi 2429 sayılı Kanunda belirlenmiştir. m.44 m.47

Hayır. Kıdem tazminatı 4857 sayılı Kanunda değil, mülga 1475 sayılı (eski) İş Kanunu’nun yürürlükte bırakılan 14. maddesinde düzenlenir. 4857 sayılı Kanunun 120. maddesi, 1475 s.K. m.14’ün yürürlüğünü saklı tutar. m.120

Belirsiz süreli iş sözleşmesi feshedilmeden önce karşı tarafa bildirim yapılmalıdır. Süreler işçinin kıdemine göre: 6 aydan az ise 2 hafta; 6 ay–1,5 yıl arası 4 hafta; 1,5–3 yıl arası 6 hafta; 3 yıldan fazla ise 8 haftadır. Bu süreler asgari olup artırılabilir; uymayan taraf ihbar tazminatı öder. m.17

İşçi için haklı (derhal) fesih sebepleri 24. maddede (sağlık sebepleri; ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller; zorlayıcı sebepler); işveren için 25. maddede (sağlık sebepleri; ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller; zorlayıcı sebepler; işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması) düzenlenir. m.24 m.25

Resmî ve güncel (konsolide) metne mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılır. Bu sayfanın başlığının yanındaki “Tam mevzuat” bağlantısı doğrudan 4857 sayılı Kanunun resmî metnine gider.

Bu sayfanın sağ bölümündeki “Atıf & Dayanak Mevzuat” listesinde, İş Kanununa dayanan yönetmelikler yer alır; her birinin görsel özet (İnfografik) ve resmî metin (mevzuat.gov.tr) bağlantısı bulunur.